مقاله حاضر سعي بر آن دارد كه آسيبهاي گوناگون وارده بر پاها در حين راهپيمايي را مطرح كرده و چگونگي پيشگيري و علاج آنها را آموزش دهد . اميد است از اين به بعد كمتر به اينگونه مشكلات راهپيمايي دچار شويد، چرا كه يك تاول كوچك در پشت پا ، گاه ميتواند مشكلات فراواني را در حين اجراي يك برنامه كوهنوردي يا شكار فراهم نمايد .
سرويس كوهنوردي
امان از پاي مجروح
از : Sports Medicine
برگردان : بابك شمشيري
مجله شكار و طبيعت - شماره 21 - آذر ماه 1372
پزشكي
اشاره :
براي اجراي يك برنامه موفق كوهنوردي يا شكار و ماهيگيري ، فرد علاقمند ميبايست گاه مدتهاي طولاني را به راه رفتن بهمنظور دستيابي به هدف خويش صرف نمايد . اغلب در اين موارد به دليل عدم آمادگي جسماني و يا نامناسب بودن كفش ، خصوصاً در سطوح ناهموار كوهستان ، پاي فرد دچار آسيبهاي گوناگون ميگردد . شايد شما نيز به اين مشكل گرفتار شده باشيد !
مقاله حاضر سعي بر آن دارد كه آسيبهاي گوناگون وارده بر پاها در حين راهپيمايي را مطرح كرده و چگونگي پيشگيري و علاج آنها را آموزش دهد . اميد است از اين به بعد كمتر به اينگونه مشكلات راهپيمايي دچار شويد، چرا كه يك تاول كوچك در پشت پا ، گاه ميتواند مشكلات فراواني را در حين اجراي يك برنامه كوهنوردي يا شكار فراهم نمايد .
سرويس كوهنوردي
هر فردي بعضي وقتها از ناحيه پا رنج ميبرد . اگر در پايتان حالت برآمدگي كيسه زلالي (Bunion) را كه شايع است ، نداشته باشيد ، ممكن است كه براي ابتلاي به آن در نوبت باشيد . يا دچار چكشي شدن استخوان انگشت پا (Hammer toe) ، چنگالي شدن انگشت پا (Claw toe) ، انگشت قوزكدار (Mallet toe) گرديد. با توجه به سليقه شما در انتخاب كفش، ممكن است كه انحصاراً به نوروم مورتون (Morton 's neuroma) ناخنهاي فرو رفته در گوشت (Ingrown nails) ، آماس تلمبهاي (Pump bump) ، مبتلا شده و يا پاها در معرض هر قسم از التهاب كيسة زلالي (Bursitis) ، التهاب نيام (Fasciitis tendinitis) قرار گيرند. اگر از اجزاي گوشتي اندام پا زياد كار بكشيد، دچار نقرس خواهيد شد. اگر بيش از حد به جاگينگ (دوهاي طولاني با سرعت كم) بپردازيد، دچار فشار شكستگي در استخوانهاي كف پا (Metatarsal stress) ميشويد. ممكن است كه دچار درد در استخوانهاي كف پا بشويد كه تنها ناشي از ايستادن زياد است.
اجتناب از ايجاد جراحت در پا، بدون در نظر گرفتن آنچه كه انجام ميدهيد ، مشكل است ؛ اما شدني است. در پاي انسان 26 قطعه استخوان وجود دارد و بيش از 100 رباط و 31 ماهيچه كه استخوانبندي آدمي را به اين طرف و آن طرف ميكشانند. پاهاي شما در طول عمرتان به ميزان چندين ميليون تن بار را حمل خواهند كرد و حدود چهار مرتبه تمامي دور زمين را خواهئد پيمود. بنابراين جاي تعجب نيست كه هراز چندگاهي، نه نفر از هر ده نفر دچار مشكلات پا ميشوند! پس بنشينيد، پاهاي خستة خود را بر روي يك سطح صاف قرار دهيد و در مورد اين پاهاي رنجيده، اين مطالب را بخوانيد.
برآمدگيهاي كيسه زلالي (Bunions) آن اتصالات زشتي هستند كه برخي از افراد در قسمت بند اول انگشت بزرگ پايشان دارند. به دلايل ناشناخته، اولين استخوان بزرگ در پا بصورت دروني رشد ميكند و همچنانكه قسمت جلويي پا پهنتر ميگردد، يك برآمدگي بزرگ، پوشيده از پينه، بر روي بند اول انگشت بزرگ پا ساخته ميشود. اصطكاك ناشي از مالش اين برآمدگي به كفش، كيسهاي دفاعي (كه كيسة زلالي ناميده ميشود - Bursa) بر روي اتصال استخواني بوجود ميآورد. كيسة زلالي و اتصال استخواني زيرين، برآمدگي كيسة زلالي را بوجود ميآورند.
التهاب كيسة زلالي كه ناشي از فشار ممتد و ورم بر روي برآمدگي كيسة زلالي است، ميتواند بهخصوص بعد از يك روز كوهنوردي يا رفتن به شكار گوزن در ارتفاعات، بهصورت زشتي درآيد و حتي ممكن است كه جراحي هم ضرورت پيدا كند. اما اقدامات محافظتي بيشتر، از قبيل استفاده از كفشهاي پهنتر، تكيهگاههاي قوس كفپا (Arch supports) و لايههاي محافظتي بين انگشتان، ميتواند مقداري آسايش و راحتي فراهم آورد.
مستقيم نگاهدارنده انگشت Toe straight – دكتر اسكل، لايهاي است كه مابين انگشت بزرگ و دومين انگشت جاي گرفته و ميتواند تا حدودي بد شكل شدگي را تسكين دهد. يك انگشت چكشي دقيقاً آنچنان است كه بنظر ميرسد. انگشت بدشكل شده، معمولاً دومين انگشت است كه در قسمت پايهاي خود (Base) به طرف بيرون كشيده شده و سپس مانند يك چكش ، به طرف پايين خميده شده است. فشار كفش كه ناشي از مالش با نوك انگشت است، موجب پديد آمدن ميخچهها و پينههاي دردناك ميگردد. انگشتهاي چكشيشده همانند برآمدگيهاي كيسة زلالي در بين افراد فاميلها انتقال مييابد ، اما ممكن است كه در اثر فشار يك كفش محكم و سفت بر روي يك انگشت بلند نيز ايجاد گردد.
براي انگشت چكشي شده خود چند كار ميتوانيد انجام دهيد : سعي كنيد كه پايتان را روزي يك يا دو مرتبه و هر دفعه حدود 20 دقيقه در آب گرم كه مقداري صابون به آن اضافه شده، نگاه داشته و سپس پينه را با يك سنگپا بسابيد. ميتوانيد بهمنظور نرم كردن پينه، در هنگام شب از يك كرم مرطوبكننده استفاده كرده و با يك قطعه پوست خز آنرا بپوشانيد. اگر آن انگشت زياد شل باشد، ميتوانيد انگشت چكشيشده را با كشيدن آن محل از پايه انگشت، مستقيم نگاه داريد. اين عمل را هر شب 30 مرتبه تكرار كنيد. پينهها آن قسمتهايي هستند كه پوستشان ضخيم و سفت شده و بر روي پاشنة پا يا دل پا و بر روي برآمدگيهاي كيسة زلالي، انگشتهاي چكشي و ديگر بدشكل شدگيهاي پا يافت ميشوند. با وجود اينكه پينهها، به عنوان يك پاسخ حفاظتي در قبال فشار و اصطكاك ناشي از كفشهاي تنگ گسترش مييابند، ولي هنگاميكه بسيار ضخيم و كلفت ميشوند، بر روي اعصاب تحتاني فشار آورده و تاولهايي بر روي سطوح لبهاي ايجاد ميگردند. اما معالجه آنها ساده است ؛ دوبار در هفته و هر بار براي 20 دقيقه پايتان را در آب گرم بخيسانيد و سپس با سوهان مخصوص پينه، پوست ضخيم شده را بسابيد. براي پينههاي پاشنه، ميتوانيد ترتيبي بدهيد كه نيروي پاشنه بر روي يك سطح پهنتر پخش شود.
ميخچهها فرورفتگيهايي هستند كه در نتيجة فشار ناشي از كفشهاي تنگ يا برآمدگيهاي استخوان، در بين انگشتان تشكيل ميشوند. مالش و ساييدگي مداوم يك انگشت به انگشت ديگر موجب ميگردد كه پوست آن قسمت نازك وضعيف شود و تعرق بيشتر آن به سست شدن بيشتر پوست منجر شده و همچنانكه پوست نازكتر ميگردد، ناحيه زيرين ميخچه بسيار دردناك ميشود. در اين مواقع، بالشتكهاي مخصوص ميخچه (Corn pads) به شما كمك ميكنند و ميتوانيد براي گرفتن رطوبت ناشي از تعرق، از مقداري پنبه در بين انگشتان خود استفاده كنيد.
البته اگر شما يك جفت پوتين جديد تهيه كنيد، ممكن است كه ميخچهها را با تاولها تعويض كنيد. در اينصورت تا زمانيكه تاولها بتركند پوتينهاي جديد بر روي پوست در ناحيه پاشنه يا اطراف پاهايتان ماليده ميشوند. اين اصطكاك موجب سستي گشته، لاية بيروني پوست به طرف عقب و جلو بر روي لاية زيرين ثابت حركت ميكند. اين دو لاية منفك و فضاي بين آنها با مايع پر ميشود. رويهمرفته جلوگيري از تاولها از درمان آنها سادهتر است. ميتوانيد كفشهايي كه مناسب پايتان است بپوشيد و جورابهايتان را از حالت چين و چروك خارج سازيد. آن قسمت از پوتين را كه موجب ساييدگي ميگردد، كشيده يا در آن نقطه چرم را پاره كنيد تا از فشار راحت شويد. هر از چند گاهي پايتان را جهت بررسي نقاط قرمز و ساييده شده، بويژه بر روي دل و پاشنة پا ، آزمايش كنيد و در نقاطي كه ساييدگي وجود دارد ، از اسپري Benzoin يا Tough skin استفاده نماييد.
هنگامي كه يك تاول شكل ميگيرد، بهترين كار، مالش دادن آن است با الكل و ايجاد يك سوراخ كوچك در لبة آن و خشك كردن مايع مترشحه. يادتان باشد كه سقف تاول را كنار نزنيد، چراكه اين سقف از پوست زيرين محافظت ميكند. تاول را با يك بالشتك پوشانده يا نوار چسبدار را بصورت مستقيم و بدون گاز، بر روي تاول بگذاريد. به علاوه دو مرتبه در روز آن ناحيه را با آب و صابون بشوئيد و دو هفته صبر كنيد تا التيام يابد.
اگر غالباً در سومين يا چهارمين انگشتان خود دچار دردهاي كوتاه و شديد مانند تيركشيدن ميشويد، احتمالاً دچار نوروم مورتون (Morton ́ s neuroma) هستيد. تحريك مزمن عصب انگشتي در جاييكه از بين انتهاي سومين و چهارمين استخوانهاي كف پايي ميگذرد، موجب يك نوروم يا ضخيم شدن عصب ميگردد. در اين موارد، كفشهاي پهن مفيد هستند و بالشتك كف پايي هم ممكن است با گشادتر كردن محيط مابين استخوانها، فشار روي عصب را كاهش دهد.
يكي ديگر از ناراحتيهاي پا بعد از يك روز راهپيمايي طولاني، كشيدگي پا است. وقتي كه ماهيچههاي پشتيبان قوس كف پا ضعيف باشند، رباطهاي پا (Ligaments) مجبور به تحمل وزن بدن بوده و بعد از ايستادن، راهپيمايي يا دويدن طولاني دردناك ميگردند و با گذشت زمان دچار كشيدگي ميشوند، آنهم تا حدي كه قوس پا درهم بشكند. پاهاي صاف، كفشهاي سفت، چاقي و تمرين مفرط، همگي در كشيدگي پا نقش بازي ميكنند. بسياري از پزشكان پيشنهاد ميكنند كه بهمنظور راحت شدن از كشيدگي پا، از پشتيبان قوس پا استفاده شود، اما ديگران يك رژيم تمرينات كششي و قويسازي ماهيچهاي را پيشنهاد ميكنند.
مبارزه با خستگي پا
يك برنامة تمرينات كششي و قويسازي ماهيچهها، شگفتيهايي را بوجود ميآورد و تمرينات كششي ساق پا، كليد اين كار است:
به اندازة طول بازو از ديوار جدا بايستيد. در اين حالت بايستي پاهايتان صاف باشد و سپس براي 20 ثانيه به ديوار تكيه بزنيد. اين عمل را چهار بار تكرار كنيد. برخاستن بر روي پاشنه، ساقها را قوي ميسازد. اكنون دستهايتان را روي ديوار قرار دهيد. انگشتهاي پاهايتان را به طرف داخل ببريد و به مدت 20 ثانيه پاشنههاي پاهايتان را بلند كرده، سپس پائين بگذاريد. اين تمرين را با سه تا چهار مرتبه در روز آغاز نماييد و هر بار پنج مرتبه اين كار را تكرار كنيد. با انجام اين عمل به ميزان پنج بار در روز تمرين را افزايش دهيد تا بتوانيد اين كار را 40 بار تكرار كنيد. لازم است هر دو تمرين را سه تا چهار مرتبه در روز انجام دهيد.
تاندون آشيل، رشتة كلفتي در پشت مچ پايتان است كه ماهيچههاي ساق پايتان را به استخوان پاشنه متصل ميسازد. جاگينگ يا كوهپيمايي در شيبها، ميتواند سبب شود كه ماهيچة ساق پا كوتاه و سفت گردد و اين امر موجب التهاب تاندون ميشود. درد ناشي از التهابهاي آشيل (Tendinitis) همانند سيخي است كه از داغي قرمز شده و به پشت پاشنة پايتان فرو برده شود. در اين حالت با اينكه درد بسيار شديد است، اما برخلاف ديگر شكلهاي التهاب، هنگاميكه شروع به تمرين ميكنيد و همچنانكه به حركت در اطراف ميپردازيد، درد كاهش يافته يا ناپديد ميشود. در اين مواقع انتهاي تاندون به طرز ظريفي باريك و نازك شده و هنگاميكه مچ پايتان را به بالا و پائين حركت ميدهيد، صداي خرشدگي در آن ناحيه احساس ميكنيد. التهابهاي آشيل بدون استراحت التيام پيدا نميكنند. بنابراين پوتينهاي كوهپيماييتان را كنار بگذاريد، پاشنههاي پايتان را به مدت بيست دقيقه و براي دوبار در روز، بر روي يخ قرار دهيد، و آنها را سرد كنيد. بعد از يك هفته، تمرينهاي كششي ساق را شروع كرده و به تدريج، همچنانكه التهاب فروكش ميكند، به كار عادي خود باز گرديد.
اگر با قرار دادن اولين قدمها در هنگام صبح، احساس كرديد كه انگار با پاي برهنه روي تپهاي مرجاني راه ميرويد، پس احتمالاً التهاب نيام (Plantar fasciitis) داريد. در اين حال نيز همانند حالت قبل، مجددا ماهيچههاي سفت و زبر ساق پا مسبب ناراحتي هستند. كششهاي سفت و ناگهاني ساق پا در قسمت نيام ملتهب، كشيدگي رباطي مابين كف پا از پاشنه تا دل پا موجب پارگيهاي كوچك و التهاب در نقطهاي ميگردد كه به پاشنه متصل ميشود. قوسهاي بلند كف پا، كف پاي صاف و پوتينهايي با زيره سفت و همچنين بالشتكهاي نامناسب پاشنه، اين مسأله را تشديد ميكنند. كشيدگي ماهيچههاي ساق پا و پوشيدن كفشهايي با پاشنه بلند، نيام ملتهب را آرامش ميدهد. بالشتكهاي لاستيكي پاشنه و اجزاي ويژه داخلي كفش كه توسط ارتوپدها يا متخصصان دردهاي دست و پا تجويز شده باشند، ميتوانند كمك كننده باشند.
اگر بعد از يك كوهپيمايي طولاني، درد قوس پا در ناحيه مياني پايتان گسترش مييابد، ممكن است كه دچار فشار شكستگي مربوط به كف پا باشيد. براي درمان اين ناراحتي، فقط پوشيدن يك كفش نرم مخصوص دو و راهپيمايي كافي است.
© کپی رایت توسط : موج پیشرو (کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط و متعلق به این سایت است.)
برداشت مقالات فقط با اجازه کتبی و ذکر منبع امکان پذیر است .
